Spis
treści

Czas, opóźnienie i rytm

Bardzo istotnym czynnikiem w percepcji jest czas. Niestety czas, mimo że jest wartością wyjątkowo stałą, nie jest odbierany w sposób uniwersalny. Podniesienie temperatury otoczenia powoduje, że subiektywne wrażenie stałego odstępu czasowego może zmniejszyć się nawet o jedną trzecią. Oprócz tego świat, o którym gromadzimy informacje jest w rzeczywistości światem, który istniał chwilę wcześniej. Powodem tego jest opóźnienie powstające na skutek różnych czynników. Najpóźniej zdajemy sobie sprawę ze zmian równowagi własnego ciała. Zaburzenie to uwarunkowane jest budową osklepka - narządu odpowiedzialnego za analizę równowagi. Podczas gwałtownych ruchów ciała wpada on w ruch wahadłowy, przez co opóźnienie wrażeń może wynosić aż do 30 sekund. Bodźce słuchowe i wzrokowe dochodzą do mózgu bardzo szybko jednak o wiele dłużej rozprzestrzeniają się w powietrzu. Światło, za sprawą którego widzimy, rozprzestrzenia się z prędkością trzystu milionów metrów na sekundę, co w normalnych warunkach nie jest ograniczeniem. Ograniczeniem jest natomiast powolne rozprzestrzenianie się dźwięku. W powietrzu prędkość dźwięku jest prawie milion razy mniejsza niż światła i wynosi 340 m/s. W wodzie jest zdecydowanie większa, a największa w ciałach stałych. Powoduje to wyraźne rozprężenie między tym, co widzialne a co słyszalne. Błysk piorunów widzimy nawet u kilka sekund wcześniej niż ich grzmot. Dzieci grające w piłkę na boisku są widziane przez nas wcześniej niż słyszane.

Interesującym zjawiskiem jest również rytm. Jest on nierozerwalnie związany z czasem, ponieważ jest on powtórzeniem w czasie podobnej sekwencji sygnałów. W sztukach wizualnych rytmem nazywa się również powtórzenie pewnych form na statycznym obrazie, jednak w kategoriach muzycznych rytm zawsze związany jest z postępem czasu. W takim pojęciu rytmiczne mogą być zarówno dźwięki, jaki i ruchome obrazy (np. błyski świetlne). Rytmem mogą być nawet systematyczne wrażenia dotykowe (np. ukłucia). Jak widzimy rytm jako atrybut muzyki, który łatwo przenieść na inne zmysły. W przypadku wizualizacji dźwięku występuje drobne ograniczenie wiążące się z możliwościami percepcji rytmu przez zmysł wzroku. U przeciętnego człowieka czas, jaki potrzebuje do świadomego wyodrębnienia i zarejestrowania krótko wyświetlonego obrazu wynosi około 0,04s. Wykorzystano tę informację do ustalenia systemu nadawania telewizji PAL, gdzie jedna klatka obrazu trwa właśnie 0,04s. Rozróżnienie dwóch kolejnych następujących dźwięków jest czterokrotnie bardziej precyzyjne.

Spis treści